Atatürk'ün Sağlığında Yapılan Heykelleri

Atatürk Ansiklopedisi sitesinden

Anıtlar, toplum için önemli olan kişi ve olayları simgelemek amacıyla yapılan plastik eserlerdir. Bu eserler; tek bir taş, bir mezar, heykel ya da bir yapı, bazen de bir kentin tümü veya bir maddî kültür nesnesi olabilir. Anıtlarda yaşatılan simgelerle geçmiş ve gelecek kuşaklar birbirlerine bağlanır. Büyük bir askeri lider olduğu kadar, sanatın birleştirici ve kaynaştırıcı rolünü en iyi bilen ve değerlendiren devlet adamlarından biri olan Atatürk, hem kurtuluş savaşını ve devrimleri simgelemek hem de kentlerimize çağdaş bir görünüm kazandırmak üzere anıt heykellerin yapılmasını istemiştir. Böylelikle uygarlığın bir göstergesi olarak kabul ettiği heykel sanatını da toplumla kaynaştırmayı hedeflemiştir. Cumhuriyet dönemi anıtlarının en belirgin simgesi ise, gerek işgal kuvvetlerine karşı yapılan kurtuluş savaşının planlanması ve kazanılmasındaki rolü, gerekse devlet adamı olarak Cumhuriyetin kurulmasındaki katkıları nedeniyle “Atatürk” tür. Bundan dolayı 1926–1938 yılları arasında Türkiye’nin farklı kentlerine dikilen anıtların büyük kısmı Atatürk heykelleri başta olmak üzere “Atatürk” imgesinin yer aldığı heykel ve kabartmalardan oluşmuştur. Ülkemizde yetişen Türk heykeltıraşların henüz anıt yapacak teknik donanıma sahip olmaması; Atatürk’ün sağlığı döneminde dikilen anıtların ilk örneklerinin yabancı sanatçılar tarafından yapılmasına neden olmuştur. “Bu gurubun ardından yetişmiş Türk sanatçılarından oluşan ilk anıt heykeltıraşlarımız ise, teknik yönden karşılaştıkları olanaksızlıklara rağmen, ortak duygu ve düşünceleri paylaşan bu ulusun evlatları olarak, bizi yansıtan anıtlar ortaya çıkarmışlardır.” 3 Ekim 1926 tarihinde İstanbul Sarayburnu’na dikilen bronz Atatürk heykeli, Avusturyalı Heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından yapılmıştır. Bu anıt Cumhuriyet’in ilk Anıtı olması açısından önemlidir. Heinrich Krippel’in ülkemizde yaptığı ikinci heykel; 29 Ekim 1926’da açılışı yapılan Konya anıtıdır. Anıtın sadece Atatürk figürü sanatçıya aittir. Mareşal üniforması ile betimlenerek Atatürk’ün asker kimliğini ortaya koymaktadır.

Konya Anıtında kullanılan kaide; aslında Mimar Muzaffer Bey tarafından tasarlanan Ziraat Anıtı’nın kaidesi olarak yapılmıştır. Ülkemizde Atatürk heykelleri yapan diğer bir yabancı heykeltıraş Pietro Canonica’dır. 29 Ekim 1927’de yerine konan ve 4 Kasım’da açılışı yapılan Ankara Etnografya Müzesi önündeki heykelde Atatürk, at üzerinde mareşal üniformalı ve pelerinli olarak gösterilmiştir.

Aynı gün 4 Kasım 1927’de Ankara Zafer Meydanında açılışı yapılan Zafer Anıtı da yine Pietro Canonica’nın çalışmasıdır. Heykelde Atatürk; askerî kaput giysili olarak ayakta ve iki eli ile kılıcının kabzasını kavramış biçimde betimlenmiştir.

24 Kasım 1927’de açılan Ulus Atlı Atatürk Anıtı H. Krippel’in eseridir. Yüksek kaide üzerindeki heykelde, Atatürk, mareşal üniforma giyimli olarak atının dizginlerini iki eli ile tutar vaziyette gösterilmiştir. Kaidenin ön cephesinde sağ ve sol başlarda birer asker figürü, arka cephesinde ise mermi taşıyan bir Türk kadını yer almaktadır. Ayrıca kaidenin sağ tarafında yer alan iki parça halindeki kabartmaların alt kısmında Atatürk, Mareşal Fevzi Çakmak ve İsmet İnönü askerlerle birlikte gösterilmiştir.

Pietro Canonica tarafından yapılan ve 9 Ağustos 1928’de açılan Cumhuriyet Anıtı, İstanbul Taksim Meydanı’na dikilmiştir. Anıtın kaide ve çevre düzeni Mongeri’ye aittir. Cumhuriyet Anıtı’nın Kuzey yönünde Atatürk, başında kalpağı ve askerî giysileri ile kurtuluş savaşını simgeleyen kompozisyonun önünde yer almaktadır. Güney yönünde ise Atatürk, sivil giysileriyle çalışma arkadaşları ile birlikte Cumhuriyet’i simgeleyen grup içinde betimlenmiştir.

Anıt, Canonica’nın çok tepki alan çalışmalarından biridir. 1928 yılında Ali Kenan Yontuç ilk Türk heykel sanatçısı olarak Denizcilik Bankası yolcu salonu önündeki Atatürk büstü ile bir Atatürk maskı yapmıştır. Atatürk’ün beğenisini kazanan bu mask, sanatçının daha sonra yapmış olduğu çalışmalara kaynaklık etmiştir. Yine Ali Kenan Yontuç tarafından gerçekleştirilen ve 29 Ekim 1929’da açılan Amasya Heykeli; Atatürk’ün 1919 yılında konakladığı ve Amasyalılarla görüştüğü yere dikilmiştir. Halkın isteği üzerine yapılan bronz döküm heykel, asker giysili olarak betimlenmiştir.

1929 yılında Şevket Dingiloğlu Parkı’na dikilen Kırklareli Atatürk Anıtında, dikdörtgenler prizması şeklindeki kaide üzerine Atatürk’ün sadece gövdesi mermer yontu olarak çalışılmıştır. Sivil tören giysisi ile betimlenmiş Atatürk heykeli, Ali Kenan Yontuç’un eseridir. 26 Aralık 1929 tarihinde açılan mermer yontu Tekirdağ Atatürk Anıtı, Hükümet Konağının önüne yapılmış olup, Atatürk’ü redingot giymiş olarak devlet adamı kimliği ile göstermektedir.

Heykellerini özellikle modellerine benzetme konusunda yetenekli olan Ali Kenan Yontuç’un bundan dolayı yaptığı Atatürk Anıtları, dönemi için başarılı bulunan eserlerdendir. 23 Nisan 1931 tarihinde açılan Edirne Anıtı da A. Kenan Yontuç tarafından yapılmıştır. Burada Atatürk, mareşal üniformalı ve pelerinli olarak ayakta durur vaziyette betimlenmiştir. Türk heykeltıraşları tarafından yapılan ilk Atatürk Anıtlarından Bursa Atlı Atatürk Anıtı, 29 Ekim 1931’de açılmıştır. Mahir Tomruk ve Nijat Sirel’in ortak çalışmasıdır.

Çorum Atatürk Anıtı, 1931 yılında A. Kenan Yontuç tarafından yapılmıştır. Bronz döküm Atatürk heykeli, asker kaputu giymiş sol elinde dürbün tutar vaziyette betimlenmiştir.

1931 yılında yapılan Isparta Atatürk Anıtı da A. Kenan Yontuç’un eseridir. Atatürk’ü fraklı devlet adamı kimliği ile gösteren heykel, taş yontudur. Sağ kolu hafifçe öne uzanmış eli boştadır, sol kolu kare planlı bir sütuna dayanmaktadır. Aynı sanatçıya ait Tekirdağ Anıtı ile propor­siyon, baş ve duruş biçimi açısından büyük benzerlik taşımaktadır.

Açılışı 15 Ocak 1932’de yapılan anıt Heinrich Krippel’in eseridir. Heykelde şahlanmış atı üzerinde betimlenmiş olan Kurtuluş savaşının planlayıcısı ve yöneticisi Atatürk’ün, askerî giysileri ile kumandan kimliği ön plana çıkarılmıştır. Teknik açıdan atlı bronz döküm heykelin ağırlığının iki arka ayak ve kuyruk üzerine bindirilmiş olması, heykelin daha dinamik ve hareketli görünüm kazanmasını sağlamıştır.

28 Temmuz 1932 tarihinde açılışı yapılan anıt, P. Canonica’nın eseridir. Kaide ve çevre düzeni Mimar Asım Kömürcüoğlu tarafından tasarlanan anıtta, atı üzerinde askeri giysilerle betimlenmiş olan Atatürk, öne uzattığı sağ eli ile Akdeniz’i işaret etmektedir. Heykelin kaidesinde yüksek kabartma olarak işlenmiş Kurtuluş Savaşı kompozisyonu yer almaktadır.

Hadi Bara 1932’de askerî üniformalı bir Atatürk Büstü çalışmıştır. 29 Ekim 1933 tarihinde açılan Kocaeli (İzmit) Atatürk Anıtı, Nijad Sirel tarafından yapılmıştır. Dikdörtgen prizma mermer kaide üzerinde yer alan bronz döküm Atatürk heykeli; ayakta durur vaziyette ve askerî giysilerle gösterilmiştir.

20 Kasım 1933 yılında açılan Elazığ Atatürk Anıtı, bronz döküm olup, Ali Kenan Yontuç tarafından yapılmıştır. Burada da Atatürk kaput giymiş sol elinde dürbün tutar vaziyette betimlenmiştir.

19 Mayıs 1934’de açılan Silifke Atatürk Heykeli de Ali Kenan Yontuç’un eseridir. 1934 yılında Nusret Suman tarafından yapılan Atatürk Büstü Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi’ndedir. 8 Şubat 1935 tarihinde açılan Tokat Atatürk Anıtı da, Nusret Suman tarafından yapılmıştır. Bronz döküm heykelde, ayakta durur vaziyette asker giysileri ile simgelenen Atatürk’ün sağ eli yukarı kalkmış sol eli yumruk hâlindedir. Kayseri Atatürk Anıtı 1 Mart 1935 tarihinde açılmıştır. Sanatçısı Ali Kenan Yontuç’tur. Atatürk; Asker kaputu giymiş sol elinde dürbün tutar biçimde betimlenmiştir.

Aynı sanatçı tarafından yakın tarihlerde gerçekleştirilen Çorum, Kayseri ve Elazığ Anıtları; duruş, genel görünüm ve proporsiyon açısından birbirinin aynıdır. 15 Temmuz 1935 tarihinde açılan Bursa Mustafa Kemal Paşa Atatürk Heykeli, Nusret Suman tarafından yapılmıştır. Adana Atatürk Anıtı Ali Hadi Bara tarafından yapılmış ve 29 Ekim 1935 tarihinde açılmıştır. Bronz döküm olarak kurtuluş savaşı ile ilgili kompozisyonların yer aldığı bir kaide üzerine yayılmış anıtın en öndeki simgesi, mareşal Üniformalı, pelerinli Atatürk heykelidir.

Anıt, dönemi içinde Türk heykeltıraşları tarafından gerçekleştirilenlerin en başarılısı olarak kabul görmüştür. Yapımına 1933 yılında başlanan Kızılay Güven Anıtı, heykeltıraş A. Hanak’ın vefatı nedeniyle J. Thorak ve öğrencileri tarafından 1935 yılında tamamlanmıştır. Ankara taşı üzerine yontulan anıtın arka cephesinde Türk gençliğinin simgelendiği yüksek kabartma dört figür arasında Atatürk’e yer verilmiştir.

H. Krippel tarafından yapılan ve 24 Mart 1936’ da açılan Afyon Zafer Anıtı’nın ana figürlerinde değil; bronz döküm kaide kabartmalarında Atatürk rölyeflerine yer verilmiştir. Bu kabartmalardan birincisine profilden çalışılmış bir Atatürk portresi işlenmiştir. Diğer kabartmada ise ortada Atatürk, İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak’la birlikte harita başında büyük taarruzu planlarken gösterilmektedir.

Artvin Atatürk Heykeli, 1936 yılında Nusret Suman tarafından yapılmıştır. Aynı yıl dikilen Gemlik Atatürk Anıtı, Ali Hadi Bara tarafından yapılmıştır. Bu bronz döküm heykelde Atatürk, ayakta ve askeri giysilerle simgelenmiştir. 1936 yılı içinde Ali Kenan Yontuç tarafından; Kastamonu, Kars ve Hendek Atatürk Anıtları yapılmıştır. A. Hadi Bara’nın eseri olan İstanbul Harbiye Atatürk Anıtı; teknik bazı problemlere rağmen 23 Nisan 1937’de dikilmiştir.

Aynı yıl A. Hadi Bara; bir Atatürk Büstü daha yapmıştır. Bu çalışmada; sivil giysili, papyon kravatlı ve İstiklal madalyası takmış olarak betimlenen Atatürk, hem plastik değer açısından hem de büyük önder’in tinsel portresini verme açısından başarılıdır. 1937’de Zühtü Müritoğlu tarafından yapılan bronz döküm Atatürk Büstü plastik değerleri ön planda tutan başarılı bir çalışmadır. (Elibal,1973:372)

Türk Tarih Kurumu Binasının giriş holündeki yeşil mermer üzerine yontulmuş olan Atatürk Büstü J. Thorak tarafından yapılmıştır.

“Almanya’da Münih Sanat Müzesi’nde bulunan eser, 1937 yılında II. Türk Tarih Kongresinin yapılacağı Dolmabahçe Sarayı’na konulmak üzere bizzat sanatçısının aracılığı ile Hitler’den izin alınarak İstanbul’a getirtilmiştir. Daha sonra Tarih Kurumu tarafından satın alınan büst, kongre sonrası bir süre Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi holünde kalmış Tarih Kurumu Binası yapılınca da bir kopyası fakülteye armağan edilerek aslı kurumdaki yerine konmuştur. Çanakkale Atatürk Heykeli, Nijad Sirel tarafından gerçekleştirilmiştir. Eserde Atatürk askeri kaput giymiş olarak sağ adımı önde ayakta betimlenmiştir. Heykelin yapımına 1933’te başlanmış ve 1934 yılında tamamlanmıştır. Ancak kaidesi bitirilemediği için anıtın açılışı 23 Ekim 1937 tarihine sarkmıştır. Muğla Atatürk Heykeli 29 Ekim 1937’de açılmıştır. Nusret Suman tarafından yapılmıştır. Açık başlı, sağ elinde dürbün tutar vaziyette betimlenen Atatürk farklı bir plastik yorum ile karşımıza çıkmaktadır. 1938’de Nazilli Atatürk Anıtı, Atatürk büstü Ali Hadi Bara tarafından yapılmıştır. 1938 yılında yapılan Ankara Sümerbank binası girişinde yer alan taş yontu Atatürk Heykeli, Heinrich Krippel’in eseridir. Kütlesel taş bloğun içinde sivil giysisi ile oturur vaziyette betimlenmiş olan Atatürk, askeri kimliğinden tamamen ayrı, güçlü bir yönetici imajı vermektedir.

Atatürk’ün sağlığı döneminde uygulanan anıt heykellerin yapımında sadece beş yabancı sanatçının 14 eserde imzası vardır. Bu dönem içinde yapılan diğer anıt ve heykeller; genç Türk heykeltıraşlarının eserleridir. Bu sanatçılar içinde en fazla heykel, Ali Kenan Yontuç tarafından yapılmış olup, onu sırası ile Ali Hadi Bara, Nusret Suman, Nijat Sirel, Zühtü Müri­doğlu, gibi heykel sanatımızın başlangıç aşamasında önemli yere sahip sanatçılarımız izlemişlerdir.

Vildan ÇETİNTAŞ


KAYNAKÇA

ASLANAPA, Oktay, Türkiye’de Avusturyalı Sanat Tarihçileri ve Sanatkârlar, Eren Yayıncılık, İstanbul 1993.

BERK, Nurullah, Türk Heykeltıraşları, Güzel Sanatlar Akademisi Neşriyatı, İstanbul 1937.

CEZAR, Mustafa, “XIX. Yüzyıl Türkiye’sinde Heykel Plastiği Sorunu”, Hürriyet Gösteri, S 66, Mayıs 83-85, 1986.

ÇETİNTAŞ, Vildan, , “Heykel Sanatı İçinde Günümüz Atatürk Heykellerine Bakış”, Erdem, Cumhuriyet Özel Sayısı, III, C 11, S 33, 1999, s.721-728.

ELİBAL, Gültekin, Atatürk ve Resim Heykel, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 1973.

EYİCE, Semavi, “İstanbul- Tarihi Eserler”, İslam Ansiklopedisi, V/II.:1214, 1214/94-95, 1967.

GEZER, Hüseyin, Cumhuriyet Dönemi Türk Heykeli, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 1984.

İĞDEMİR, Uluğ, Yılların İçinden, Makaleler Anılar, İncelemeler, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1976.

“Kayseri’de Atatürk Heykelinin Açılışı”, Cumhuriyet, 6 Mart 1935.

KUBAN, Doğan, “Anıt Kavramı Üzerine Düşünceler”, Mimarlık, S 7, Temmuz 1973.

SÖZEN, Metin, “Türklerde Anıt”, Mimarlık, S 7, Temmuz 1973.

ŞENPA­MUKÇU, İsmail Hakkı, Mustafakemalpaşa’nın 2000 Yıllık Tarihi, Ataeli Basımevi, Bursa 1992.


ATATÜRK’ÜN SAĞLIĞINDA YAPILAN HEYKELLER

Eserin

Sıra No Foto No Yılı Adı Malzeme ve Tekniği Sanatçısı (Doğumu- Ölümü)
1 1 1926 Sarayburnu Atatürk Anıtı İstanbul Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
2 2 1926 Konya Atatürk Anıtı Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
3 3 1927 Ankara Etnografya Müzesi Atlı Atatürk Anıtı Bronz döküm Pietro Canonica (1869-1962)
4 4 1927 Ankara Zafer Meydanı Atatürk Anıtı Bronz döküm Pietro Canonica (1869-1962)
5 5 1927 Ankara Ulus Meydanı Atlı Atatürk Anıtı Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
6 6 1927 Ankara Ulus Meydanı Atlı Atatürk Anıtı, Kaide Kabartması Mermer yontu Heinrich Krippel (1883-1945)
7 7 1928 İstanbul Taksim Cumhuriyet Anıtı Bronz döküm Pietro Canonica (1869-1962)
8 1928 İstanbul Denizcilik Bankası Atatürk Büstü Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
9 8 1928 Atatürk Maskı - İstanbul Alçı Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
10 9 1929 Amasya Atatürk Heykeli Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
11 10 1929 Kırklareli Atatürk Heykeli Mermer yontu Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
12 11 1929 Tekirdağ Atatürk Heykeli Mermer yontu Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
13 12 1931 Edirne Atatürk Heykeli Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
14 13 1931 Bursa Atlı Atatürk Anıtı Bronz döküm Nijad Sirel ve (1897-1959)

Mahir Tomruk (1885-1949)

15 14 1931 Çorum Atatürk Heykeli Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
16 15 1931 Isparta Atatürk Anıtı , Taş yontu Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
17 16 1932 Samsun 19 Mayıs Anıtı Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
18 1932 Kocatepe isimli kabartma Alçı döküm Zühtü Müridoğlu (1906-1992)
19 17 1932 İzmir Atlı Atatürk Anıtı Bronz döküm Pietro Canonica (1869-1962)
20 18 1932 Atatürk Büstü Ali Hadi Bara (1906-1971)
21 19 1933 Kocaeli (İzmit)Atatürk Anıtı Bronz döküm Nijad Sirel (1897-1959)
22 20 1933 Elazığ Atatürk Anıtı Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
23 1934 Silifke Atatürk Heykeli Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
24 21 1934 Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi Atatürk Büstü Nusret Suman (1905-1978)
25 1935 Atatürk Büstü Seramik Hakkı İzzet (1909-1977)
26 1935 Tokat Atatürk Anıtı Bronz döküm Nusret Suman (1905-1978)
27 22 1935 Kayseri Atatürk Anıtı Bronz döküm Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
28 1935 Mustafa Kemal Paşa Atatürk Heykeli Bronz döküm Nusret Suman (1905-1978)
29 23 1935 Adana Abidesi Bronz döküm Ali Hadi Bara (1906-1971)
30 24 1935 Ankara Kızılay Güven Anıtı Bronz döküm, Taş yontu Anton Hanak (1875-1934), Joseph Thorak (1889 -1952)
31 25 1936 Afyon Zafer Anıtı Kaide Kabartması Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
32 26 1936 Afyon Zafer Anıtı Kaide Kabartması Bronz döküm Heinrich Krippel (1883-1945)
33 1936 Artvin Atatürk Heykeli Nusret Suman (1905-1978)
34 27 1936 Gemlik Atatürk Heykeli Bronz döküm Ali Hadi Bara (1906-1971)
35 1936 Kastamonu Atatürk Anıtı Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
36 1936 Kars Atatürk Anıtı Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
37 1936 Hendek Atatürk Anıtı Kenan Ali Yontuç (1904-1995)
38 28 1937 İstanbul Harbiye Atatürk Anıtı Bronz döküm Ali Hadi Bara (1906-1971)
39 29 1937 Atatürk Büstü Ali Hadi Bara (1906-1971)
40 30 1937 Atatürk Büstü Zühtü Müridoğlu (1906-1992)
41 31 1937 Türk Tarih Kurumu Atatürk Büstü Mermer yontu Joseph Thorak (1889 -1952)
42 1937 Çanakkale Atatürk Anıtı Bronz döküm Nijad Sirel (1897-1959)
43 1937 Muğla Atatürk Anıtı Bronz döküm Nusret Suman (1905-1978)
44 1938 Nazilli Atatürk Anıtı Zühtü Müridoğlu (1906-1992) Ali Hadi Bara (1906-1971)
45 32 1938 Ankara Ulus Sümerbank Binası Atatürk Heykeli Taş yontu Heinrich Krippel (1883-1945)
Sarayburnu Atatürk Anıtı; H. Krippel, 1926
Konya Atatürk Anıtı; H. Krippel, 1926


Ankara Etnografya Müzesi Önü, Atatürk Anıtı; P. Canonica, 1927
Ankara, Zafer Meydanı, Zafer Anıtı P. Canonica, 1927


Ankara, Ulus Atlı Atatürk Anıtı; H. Krippel, 1927


Ankara, Ulus Atlı Atatürk Anıtı, Kaide Kabartması; H. Krippel, 1927


İstanbul, Taksim Meydanı Cumhuriyet Anıtı; P. Canonica, 1928
Atatürk Maskı; A. Kenan Yontuç, 1929


Amasya Atatürk Heykeli; A. Kenan Yontuç; 1929
Kırklareli Atatürk Heykeli; A. Kenan Yontuç; 1929


Edirne Atatürk Heykeli; A. Kenan Yontuç; 1931


Bursa Atlı Atatürk Anıtı; N. Sirel - M. Tomruk A. Kenan Yontuç, 1928 / 31




Çorum Atatürk Heykeli; A. Kenan Yontuç; 1931


Isparta Atatürk Heykeli; A. Kenan Yontuç; 1931
Samsun Atatürk Anıtı; H. Krippel, 1932
İzmir Atlı, Atatürk Anıtı; P. Canonica, 1932



Atatürk Büstü, Ali Hadi Bara, 1937


Kocaeli (İzmit) Atatürk Anıtı; Nijat Sirel, 1933


Elazığ Atatürk Anıtı; A. Kenan Yontuç, 1933


Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi, Atatürk Büstü; Nusret Suman, 1935


Kayseri Atatürk Anıtı; A. Kenan Yontuç, 1935


Adana Abidesi; Ali Hadi Bara,1935




Ankara, Kızılay Güven Anıtı; A.Hanak - J.Thorak, 1935
Afyon Anıtı Kaide Kabartması; H. Krippel, 1936


Afyon Anıtı Kaide Kabartması; H. Krippel, 1936


Gemlik Atatürk Heykeli; A. Hadi Bara, 1936


İstanbul Harbiye Atatürk Anıtı; A. Hadi Bara, 1937


Atatürk Büstü, A. Hadi Bara; 1937


Atatürk Büstü; Zühtü Müridoğlu, 1937
Atatürk Büstü; J.Thorak, 1937


Sümerbank Atatürk Heykeli; H. Krippel, 1938